Perspectief van een zorgverlener – Gastblog

Lichamelijke klachten met een emotionele oorzaak komen heel vaak voor. Echter blijft de emotionele oorzaak vaak onbewust en onbehandeld, waardoor de klachten aanhouden en ermee om leren gaan het hoogst haalbare lijkt. Er is echter meer mogelijk. Wanneer je als zorgverlener weet waar je moet zoeken, kun je de verdrongen emoties opsporen die de lichamelijke pijn gaande houden.

Er zijn meerdere wegen om tot de kern te komen. Daarom zijn zorgverleners met allerlei verschillende achtergronden in staat om tot dezelfde kern van een klachten te komen. Sommige therapeuten gebruiken een lichamelijke benadering: in je lichaam voelen. Denk bijvoorbeeld aan haptonomie of lichaamsgerichte psychotherapie. Zelf houd ik van goed luisteren. Ik hoor aanwijzingen in de woorden die iemand gebruikt, de toon, de metaforen etc.

Michelle en ik zijn begonnen met een tijdlijn waarop we al haar lichamelijke klachten plaatsten. We bespraken de situaties in haar leven die samenvielen met het starten of het verergeren van pijn. Zodoende zagen we een link tussen haar pijn en situaties in haar leven die emotioneel pijnlijk waren en waarin haar gevoelens / behoeften niet werden gezien of erkend. We bespraken ook dat haar omgeving het wegdrukken van gevoelens soms stimuleerde. Verder bespraken we de pijnlijke momenten waarop zij haar gevoelens of behoeften wel uitte en hier een afwijzende reactie op kwam.

Ten aanzien van al deze situaties overheerste in Michelle machteloosheid, schuldgevoel en onzekerheid over haarzelf: allemaal vrij krachteloze gevoelens. We bespraken dat in alle pijnlijke situaties ook krachtige gevoelens opkomen: boosheid in de vorm van opkomen voor jezelf. En verlangens naar contact en erkenning. Via de gesprekken en de oefeningen thuis leerde Michelle om verdrongen gevoelens te verkennen, ruimte te geven en echt te doorvoelen. We werkten met de vragen:

– wat wil jouw boosheid doen in deze situatie? Hoe wil jouw boosheid voor jezelf opkomen?

– wat verlangde je in deze situatie als alles mogelijk is? Maak het beeld perfect en heel concreet: wat zou je horen, zien, voelen in de ideale situatie? Hoe zou de ander kijken? Wat zou de ander zeggen? Hoe zou de ander je aanraken?

Met het voelen van deze verborgen emoties en verlangens, verminderde de pijnintensiteit en frequentie. Eindelijk werden haar gevoelens gezien, en wel door haarzelf.

Het traject was niet klaar. We zagen dat Michelles pijn steeds opspeelde in situaties die zich kenmerkten door een conflict tussen anderen tevreden houden, en haar eigen gevoel volgen.

We zagen dat Michelle zich soms niet uitte in situaties waar dat wel passend was, uit angst om veeleisend of een drammer te zijn, en zodoende meeging in verwachtingen waar zij zich niet goed bij voelde. Ook zagen we onzekerheid in haar wanneer de verwachtingen van anderen niet helder waren. Het was een worsteling tussen de behoeften van anderen en die van haarzelf. Dit blijft een punt van aandacht, maar hoeft niet langer een bron van lichamelijke pijn te zijn.

Michelle kan heel goed voelen, en neemt het verband waar tussen hoe zij zich voelt, hoeveel pijn ze heeft en wat er in haar leven speelt. Dit goed kunnen voelen heeft haar traject versneld. Voor sommige mensen met aanhoudende pijn is het leren voelen iets wat meer tijd en aandacht kost.

Michelle is op een punt geweest waarop artsen haar adviseerden om haar zenuwen te laten doorsnijden en zodoende de pijn te stoppen. Wat een gruwelijke aanpak! Er is veel meer kennis en bewustwording nodig wat betreft de rol van emoties bij het aanhouden van pijn.

Nienke Feberwee

Eigenaar Emotie als Medicijn
Fysiotherapeut n.p.

Ontdekkingsreis by Mies: Een clown met littekens

Net als vele mensen met chronische pijn, vond ik het vreemd dat mijn lichamelijke pijn voortkwam uit verdrongen emoties. Ik was ervan overtuigd dat ik een gevoelig persoon was en lief en leed met vriendinnen deelde. Dan verdrong ik toch niets?  Oké, ik vertelde niet uren door over hoe slecht ik me soms voelde. Maar moest dat dan? Als ik alles tot in detail ging vertellen, dan zouden ze me wel zat zijn op een gegeven moment, toch? Ik wilde tenslotte niet zo’n klager worden die alleen maar over zichzelf kon praten.

Allemaal veroordelen en veronderstellingen: ik vulde continu in voor een ander. Ik was een kei geworden in relativeren en zelfspot, tenminste in het nabij zijn van anderen. Als een vriendin aan me vroeg hoe het met me ging, dan vertelde ik soms wel dat het beter kon, maar ik liet nooit het achterste van mijn tong zien. Ik vertelde mijn problemen ‘tussen neus en lippen door’ en wende dan snel de vraag af op een ander of eindigde met een goede woordgrap. ‘Mies, de gangmaker, de clown van de groep’.  Maar tegelijkertijd leek ik ook de makkelijke prater: diegene die haar zorgen deelde. Het probleem was dat ik wel oppervlakkig over mijn zorgen sprak, maar daarbij nooit uitte hoe ik me werkelijk voelde. Ik deelde de feiten, maar niet mijn gevoelens. Als ik een verdrietig verhaal vertelde, deed ik dat met een enorme glimlach. Ik maakte het verhaal liever kleiner dan erger en het liefst wat korter dan langer.  

De coronaperiode had het alleen maar erger gemaakt. Ik had mijn vrienden veel minder gezien, waardoor ik op de momenten dat ik ze zag geen zin had om mijn zorgen te bespreken. Toch had ik inmiddels geleerd dat het openlijk uiten van je emoties een positief effect op je pijn kon hebben. Dus deed ik dat met steeds meer diepgang, beetje bij beetje en stapje voor stapje. Vrienden reageerde positief: ze vonden het open en sterk. Maar tegelijkertijd zagen ze niet hoe kwetsbaar ik op dat moment was en hoe spannend ik het vond om mijn gevoelens te delen. Daarbij kwam mijn verhaal totaal niet over. Mensen hoorden me wel vertellen dat ik het moeilijk had, maar als ik tegelijkertijd aan het lachen was en vrolijk over een ander onderwerp begon, zagen ze niet hoe serieus het was. ‘Het zal wel meevallen,’ dachten ze dan, Ik deed mijn clownsneus op, liet vluchtig mijn littekens zien, maar niemand zag hoe pijnlijk en diep ze waren.  

Alhoewel het uiten van je emoties in verband kon staan met een afname van lichamelijke en psychische klachten, was dat bij mij totaal niet zo! Hoe meer ik met mijn vrienden probeerde te delen, hoe eenzamer ik werd. Want nu ik met anderen mijn zorgen deelde, kreeg ik er ook verwachtingen bij: ‘Ik had toch vorige week verteld dat het niet goed met me ging, dan konden ze toch aan me denken?’

Het kwartje viel pas, nadat ik opnieuw een avond bij een vriendin was geweest, in mijn oude gewoontes was getrapt en tussen neus en lippen door vertelde dat ik me niet zo lekker voelde. Ik had oppervlakkig over gevoelens gesproken, maar ze voornamelijk weggelachen. In plaats van dat ik opgelucht was, zat ik na afloop met een naar en eenzaam gevoel op de fiets naar huis. Terwijl ik voorheen me op mijn meest kwetsbare momenten terugtrok, besloot ik voor het eerst dezelfde vriendin nogmaals op te bellen. ‘Jemig Mies, wat is er met jou aan de hand?’ Haar reactie verbaasde me. ‘Nou het gaat niet zo lekker met me, dat had ik net verteld toch?’ ‘Ja maar niet op deze manier, zet verdorie dat masker eens af Mies!’ 

Pas na het gesprek met mijn vriendin, besefte ik dat ik geen steun kon krijgen, als ik mijn verhaal met een clownsmasker op vertelde. Als ik mijn zorgen zonder mijn gevoelens deelde, dan had dat eigenlijk helemaal geen zin. Mijn verhaal was niet overgekomen, niemand had door wat ik eigenlijk verteld had en zelf bleef ik met een eenzaam gevoel achter. Pas toen ik mijn verhaal zonder masker vertelde, veranderde de situatie.  Ik stopte met relativeren en deed me niet meer sterker voor dan dat ik was. Hierdoor kreeg ik de steun die ik nodig had en verdwenen mijn aanhoudende klachten! Eindelijk deed ik mijn clownsneus af en bedekte ik niet langer mijn littekens. En terwijl ik samen met anderen mijn littekens onderzocht, werden ze plotseling een stuk minder pijnlijk.

Ontdekkingsreis by Mies: Reis naar emoties deel 2: Angst en verdriet

Ik had na veel weerstand de kracht gevonden om mijn roeispanen te pakken en had uiteindelijk met geknepen ogen de kant los durven laten. Mijn behandeling en herstel was al even begonnen: mijn reis naar een pijnvrije toekomst. Op die reis was ik dankzij verschillende oefeningen al van alles tegengekomen, waaronder boosheid, zoals beschreven in mijn vorige blog. Ik was er inmiddels van overtuigd dat mijn pijnklachten voortkwamen uit verdrongen emoties. Op de momenten dat ik mijn verdrongen emoties opzocht, was mijn pijn namelijk op zijn allerergst en na ik de emoties uitte, nam de pijn weer af. Maar het verwerken van boosheid was niet genoeg. Ik was al weken bezig en lag nog steeds te dobberen dicht bij de kant: mijn pijn bleef terugkomen en het voelde alsof ik niet verder kwam. Er was duidelijk meer wat ik verdrongen had.

Dobberend bij de kant, kwam ik tot ontdekking dat onder mijn boosheid angst lag. Angst dat ik te veel zou zijn was, niet goed genoeg zou zijn of dat mensen mijn pijn of behoeftes irritant vonden. Ik was bang dat ik afgewezen zou worden als ik mijn pijn toonde en uitte wat ik werkelijk nodig had. Ik doorvoelde de angst, uitte deze angst door er vrijuit over te schrijven en kwam regelrecht bij een derde verdrongen emotie.

Verbogen onder die angst zat verdriet: een gevoel van waardeloosheid. Als volwassene kom je vaak genoeg in situaties die je verdrietig kunnen maken. Dat is op zich geen probleem. Als volwassene kun je namelijk voor jezelf zorgen, voor jezelf opkomen, keuzes maken die je verdriet doen afnemen en weet je dat je verdriet weer slijt. Als kind is dat anders, ten eerste ben je cognitief en sociaal emotioneel nog niet volledig ontwikkeld, waardoor je voor troost afhankelijk bent van anderen. Je hebt nog geen controle over je gedachtes en weet niet of en hoe verdriet stopt. Dat maakt verdriet erger: als je heftig verdriet hebt, je niet voor jezelf kunt zorgen en niet weet dat het overgaat, kan een waardeloos gevoel levensbedreigend zijn. Om levensbedreigende situaties te voorkomen, verdringen we onbewust deze emoties en leidt ons brein ons af met pijn. Het verdringen van emoties in onze jeugd is dus een natuurlijk beschermingsmechanisme en gebeurt veel vaker dan dat we doorhebben. Doordat we emoties onbewust verdringen en niet verwerken, kunnen we in het heden nog steeds geraakt worden door emoties van vroeger. In de boeken die ik las, stond dat er een verschil bestond tussen verdrietig zijn om ‘recente pijn’ en verdrietig zijn om ‘oude pijn. Zo kun je huilen om wat je mist en voelt als volwassene, maar ook om wat je mistte en voelde als kind. Als je huilt als kind heb je meer pijn en huil je dieper. ‘Je voelt wanneer je huilt om oude pijn’, las ik in een van die boeken. Lekker makkelijk praten, dacht ik. Wat heb je eraan om te huilen om verdriet dat je had als kind, die periode is toch voorbij?! Ik zocht het verdriet met oefeningen op, maar vroeg me tegelijkertijd af of ik dan verdrietig was om wat ik miste als volwassene of wat ik miste als kind. Hoe weet je het verschil? Ik had heus weleens gehuild om dingen van vroeger en had opnieuw tranen gelaten bij het doen van verschillende oefeningen. Dus ik was klaar dacht ik. Ik had alle stappen gehad en had alle emoties doorlopen. Ik was boos geweest, had angst gevoeld en er ook nog wat tranen om gelaten. De cirkel was rond en mijn pijn kon vertrekken. Ik pakte mijn roeispanen, maar kwam nog steeds niet vooruit. Ik snapte er niets van.

Helaas had ik te vroeg gejuicht. Een paar dagen later kwam het verdriet regelrecht terug en heviger dan ooit. Ik was niet meer te stoppen en kon me met geen mogelijkheid van het verdriet afleiden. Een pijn, een waardeloos gevoel, zo hevig en zo intens dat ik regelrecht snapte wat ze in de boeken geschreven hadden. Ondanks dat ik in al die jaren veel met psychologen had gesproken over moeilijke momenten in mijn jeugd, was het dit keer anders. Ik begreep niet alleen waar mijn lichamelijke en psychische klachten vandaan kwamen, maar voelde het ook. Ik voelde voor het eerst wat ik in mijn jeugd heb moeten verdringen: een verdrietige, oneerlijke en onmachtige strijd als kind, waarvan ik van tevoren wist dat ik hem niet zou winnen.

Sidenote: Verdrongen emoties ontstaan bij stressvolle of traumatische ervaringen. Het uiten van deze verdrongen emoties is heftig, maar gaat ook voorbij. Bovendien had het bij mij een direct verband met pijnvermindering: hoe meer emoties ik voelde en uitte, hoe minder mijn pijn werd. Door al mijn verdrongen emoties te voelen, te uiten en te verwerken, kon ik eindelijk gaan varen en kwam ik steeds dichter bij een pijnvrije toekomst. Een krachtig boek dat kan helpen bij het uiten en verwerken van verdrongen emoties uit traumatische ervaringen is ‘De tijger ontwaakt’ van Peter Levine. Het boek geeft handleidingen van hoe je van je eigen posttraumatische stressklachten kunt herstellen. Let op: wanneer je merkt dat het voelen en verwerken van verdrongen emoties uit trauma’s te ingrijpend is, doe dit dan altijd samen met een therapeut.

Ontdekkingsreis by Mies: Reis naar emoties deel 1: boosheid.

Het leven met chronische pijn was vaak teleurstellend, confronterend en uitputtend. Ondanks dat je naar je werk moest en naar vrienden wilde, wist je nooit hoe de dag ging verlopen en of de pijn opspeelde. Het was roeien met de riemen die je had, en hoe stevig die riemen waren, kon per moment verschillen. Ik wilde graag ‘normaal’ zijn en meedoen, dus lachte ik vaak de wereld tegemoet. Maar tegelijkertijd leed ik in stilte aan pijn en voelde het alsof mijn boot aan het zinken was. Ik vroeg niet teveel aandacht, waardoor voorbijgangers mijn lachende gezicht zagen en niemand stilstond en zag hoe hard ik mijn best deed om niet te verzuipen.

Om eindelijk eens te kunnen varen, had ik voldoende kracht nodig. Ik had al zoveel geprobeerd om me van de kant los te laten en elke poging was tot op heden mislukt. Maar deze keer was het anders. Ik moest nu op reis durven gaan naar mijn emoties, wat totaal anders was dan ik eerder had geprobeerd. De reis naar verdrongen emoties was angstig en onwennig. En daarbij wist ik nog helemaal niet zeker of deze benadering me überhaupt leerde om te varen, misschien verzoop ik wel! Dus bleef ik krampachtig de kant vasthouden. Hierdoor ‘deed ik mee’, maar was ik nooit echt gelukkig en kwam ik geen steek verder. Ik moest de kant loslaten en ervoor durven gaan. Maar dat was makkelijker gezegd dan gedaan.

Om voldoende vertrouwen op te bouwen voor de reis, begon ik me eerst in te lezen. Na veel gelezen te hebben, snapte ik hoe verdrongen emoties tot uiting konden komen in pijn: doordat je emoties niet erkent en uit, worden ze opgeslagen in je lichaam. Dus moest ik op zoek gaan naar een emotie die ik nooit voelde. Ik ontdekte dat dat voor mij de emotie ‘boosheid’ was. Boos was ik bijna nooit en wilde ik ook niet zijn. Ik was zo bang voor de negatieve gevolgen van ‘boos zijn’ dat ik boosheid nooit uitte en zelfs niet eens meer voelde. Om te voorkomen dat boosheid zich opsloeg in het lichaam, was het voelen en uiten echter noodzakelijk. Door mijn boosheid te begrijpen, bleef ik nog steeds dobberen aan de kant. Om van pijn af te komen, kracht te krijgen en daadwerkelijk te gaan varen, moest ik niet enkel begrijpen wat mijn verdrongen emotie was, maar deze ook echt aangaan.

Dus had ik verschillende acties ondernomen om mijn boosheid aan te gaan. Allereerst had ik afstand genomen van de mensen om mij heen. Boosheid voelen was spannend, en het voelde veiliger om boosheid op te roepen als ik ook daadwerkelijk alleen was. Daarnaast ging ik dagelijks ‘vrijuit schrijven’ over de momenten waarin het logisch was, dat ik boos zou zijn. Door vrijuit te schrijven (zie de eerdere blogs over tips), werd ik me bewust van mijn ‘onderbewustzijn’ en kwam mijn boosheid veel meer naar boven. Maar vrijuit schrijven was niet genoeg. Ik begon met het schrijven van niet verzonden brieven en gebruikte lichaamsgerichte technieken om de boosheid op te roepen. Dat deed ik het liefste met behandelaren samen, of als ik alleen op pad was. Boosheid voelen en uiten, dat bleef toch nog altijd erg onwennig.

Toch werkte het wel. Op de momenten dat ik mijn boosheid het meest voelde, kreeg ik ook het meest pijn, wat een bewijs voor me was dat pijn gekoppeld was aan boosheid. Met voldoende oefening, kwam de boosheid vanzelf naar boven en uitte het zich in frustratie. Ineens was ik superchagrijnig en snauwde ik op alles en iedereen om me heen. Ik was boos om de kleinste dingen, terwijl ik dat voorheen nooit zo ervaren had. Ik raakte mateloos geïrriteerd als iemand geluidjes maakte bij het eten of omdat iemand in het openbaar naast me vies z’n neus snoof of als mensen voor mijn voeten liepen in de supermarkt. Ik moest gewoon even rustig mijn gang kunnen gaan en door iedereen met rust gelaten te worden, konden ze daar niet even rekening mee houden?! Blijkbaar niet, dus opnieuw boos. Ik was al weken boos, geïrriteerd en chagrijning. Ja, ik kon echt boos zijn, dat snapte ik nu wel.

Mijn boosheid was spannend om te voelen, nieuw en onredelijk. Het bracht me dichter bij de kern, maar er was meer nodig om te voelen, voordat ik kon varen. Wat dat is, lees je in mijn volgende blog.

Uitleg by Mies: Een gevoelig mens zijn én tegelijkertijd emoties verdringen

Net als vele anderen, dacht ik dat ik mijn emoties altijd voelde en uitte. ‘Ik ben toch een gevoelig persoon?’, dacht ik dan. ‘Ik huil snel bij films, kan me goed inleven in een ander en deel mijn verdriet met mijn vriendinnen. Hoe kan ik emoties verdrongen hebben?’ Waar ik me op dat moment niet bewust van was, is dat het gaat om de dieper liggende emotie voelen en uiten. Een emotie kan verschillende lagen hebben, wat het vinden van ‘een dieper liggende emotie’ lastig kan maken.  Soms denken dat we een emotie uiten, maar verdringen we een dieper liggende emotie tegelijkertijd. Zo kunnen we bijvoorbeeld boos zijn als onze partner geen tijd voor ons heeft, terwijl we verdringen dat we verdrietig zijn omdat we ons niet gezien voelen. Ook kunnen we ongelooflijk hard ons best doen op school of werk, zonder de onderliggende angst te voelen voor niet goed genoeg zijn en niet gewaardeerd worden als we niet genoeg werk leveren.

Welke emotie de verdrongen, dieper liggende emotie is, is afhankelijk van de situatie en de onvervulde behoefte op dat moment. Stressvolle situaties of situaties waarin je buiten proportioneel reageerde, zoals in eerdere blogs beschreven, kunnen je hierbij inzicht geven. Het voelen van een emotie begint namelijk bij een zintuigelijke waarneming in een stressvolle situatie. In deze situatie is er een bepaalde behoefte niet vervuld, die meestal te maken heeft met ‘niet gezien / gesteund / gewaardeerd’ voelen. Als gevolg hiervan kunnen we boosheid, zelfkritiek, angst ervaren, terwijl we eigenlijk verdrietig zijn. Wanneer we onze dieper liggende emotie (verdriet) niet voelen, wordt deze vaak onbewust vervangen door andere emoties zoals angst, zelfkritiek, boosheid of machteloosheid. Het verdringen van emoties, kan leiden tot een lichamelijke klacht, zoals aanhoudende pijn. Het ontstaan van een chronische klacht is uitgebeeld in onderstaande afbeelding uit het theorieboek van Emotie als Medicijn.

Het aangaan en voelen van dieper liggende, verdrongen emoties kan spanning oproepen. Veel mensen hebben aan het begin van de behandeling het idee dat het alleen maar erger wordt. Ze zijn bang dat ze hun emoties niet aankunnen. Echter is het belangrijk om ons te beseffen dat we nu we volwassen zijn onze emoties wel kunnen voelen en erkennen: er is geen gevaar meer. Onze emoties komen vaak voort uit onze jeugd: we hebben ze verdrongen omdat we ze in onze jeugd niet konden uiten. Maar de situatie is veranderd en de omstandigheden zijn anders, wat ervoor zorgt dat emoties niet meer bedreigend voor ons zijn. Daarbij is het goed om te beseffen dat emoties maar een korte tijd duren. Hoe hevig ze ook kunnen worden, ze zullen altijd weer afnemen. Na een hevige emotionele periode komt verlossing. Het maakt ons vrij, pijnvrij. Dus het is tijd om verdrongen emoties aan te gaan. In de komende blogs zal ik verschillende emoties die ik ervaren heb benoemen, ben jij er klaar voor?

Tips by Mies: Tools voor het voelen en uiten van verdrongen emoties

Het erkennen en voelen van je emoties is ontzettend belangrijk bij chronische pijn. Chronische pijn ontstaat als emoties geen uitweg vinden en tot uiting komen via het lichaam (Emotie als Medicijn, 2020). Het voelen en erkennen van emoties werkt helend. Door je bewust te worden van je verdrongen emoties en deze te verwerken / uiten, zal de emotie niet langer ‘verdrongen’ zijn en zich niet meer uiten in lichamelijke klachten. Daarnaast werkt het ook preventief. Door je dagelijkse emoties te voelen en deze te verwerken / uiten, wordt de kans op het ontwikkelen van chronische klachten in de toekomst kleiner. Als laatst is het voelen en erkennen van emoties ook goed voor je gemoedstoestand. Door dagelijks stil te staan bij je emoties, leer je keuzes maken die je gelukkig maken. Het voelen en erkennen van emoties heeft dus vele voordelen. Echter is het vinden en verwerken van je van emoties niet voor iedereen even gemakkelijk. Het vraagt inzicht en bewustzijn van onvervulde behoeftes. Er zijn een aantal hulpmiddelen die je hierbij kunt gebruiken.

Allereerst kun je gebruik maken van de oefening ‘Vrijuit schrijven’. Bij deze oefening kun je een specifieke emotie pakken die je voelt naar een persoon of een situatie. Een voorbeeld is ‘Frustratie op richting mijn partner’. Vervolgens zet je de tijd op vijf minuten en maak je een woordweb, waarin je zoveel mogelijk schrijft wat je kan bedenken over de frustratie richting je partner. Wanneer de vijf minuten om zijn, zet je de tijd op tien minuten. Nu is het van belang om tien minuten lang aan een stuk door te schrijven over de ‘frustratie richting je partner’ en de woorden die in het woordweb bij jou zijn opgekomen. Hierbij is het belangrijk dat je je pen op het papier houdt en echt de tijd vol schrijft. Pas wanneer je door blijft schrijven, komt je onderbewuste meer aan het woord en kom je dichter bij je verdrongen emoties. Meer informatie over deze oefening, kun je vinden op                                                                                                                                                                                                                               https://www.emotiealsmedicijn.nl/files/emotie%20als%20medicijn/Boek/Boek-Emotie-als-Medicijn.pdf

Daarnaast kun je je emoties lichamelijk ervaren en verwerken. Elke emoties emotie heeft eigen lichamelijke sensaties. Emoties kunnen onder andere spanning, tintelingen, druk, verhoogde ademhaling of koude of warme tintelingen veroorzaken, ook al zijn deze soms heel subtiel. Jezelf bewustmaken van deze lichamelijke sensaties Je bewust zijn van deze lichamelijke sensaties, kan helpen bij het verwerken van emoties. Zo kun je je bij boosheid richten op welke sensaties je in je lichaam voelt. Welke plek in je lichaam trekt de meeste aandacht? Welke sensaties komen op? Welke impulsen komen op?  Wat wil de boosheid in je lichaam doen? Bepaalde woorden roepen? Iemand wegduwen? Zelf weggaan? Het uiten van opkomende bewegingen of woorden, is een zeer effectieve manier om ingrijpende en traumatische gebeurtenissen te verwerken. Voor meer informatie kun je hiervoor het boek ‘De tijger ontwaakt’ lezen van Peter Levine.

Een andere tip is het uitschrijven van situaties in het heden waarin je buiten proportioneel reageert, zoals je kon lezen in de vorige blog.  Bij het uitschrijven van dergelijke situaties kun je patronen ontdekken, die mogelijk terug te leiden zijn naar (ingrijpende) gebeurtenissen in je jeugd. Nog meer tips voor het voelen en erkennen van emoties kun je vinden op www.depijnvoorbij.nl

Ontdekkingsreis by Mies: Situaties waarin ik buiten proportioneel reageerde

Ondanks dat ik het nog altijd lastig vond om mijn verdrongen emotie te erkennen en te voelen, werd ik me al steeds meer bewust van mijn emoties. Ineens voelde het alsof alles in mijn leven tegenzat. De meeste dagen voelde ik me emotioneel en gespannen, zonder precies te weten wat de oorzaak was. Relatief kleine gebeurtenissen kwetsten me enorm: veel meer dan anders. Toen Nienke me bij de derde sessie vroeg hoe het met me ging, vertelde ik uitgebreid over al mijn negatieve emoties.

Ondanks dat het leek alsof het slechter met me ging dan eerder, was er toch een positieve ontwikkeling. Zonder dat ik het doorhad, was mijn aandacht van mijn lichamelijke pijn verschoven naar mijn emoties. Daarbij was het logisch dat ik veel emotioneler was dan eerder. Nadat ik veertien jaar lang mijn emoties had weggestopt, liet ik ze nu voor het eerst toe. Dat het voelde alsof alles teveel werd, was dan ook niet zo gek.

De situaties in mijn leven die me het meeste raakten, waren situaties waarin ik me niet gezien of gehoord voelde. Ik kon ontzettend gekwetst zijn als er niet naar me geluisterd werd op mijn werk, of als ik aangaf dat ik met een vriendin wilde afspreken, maar ze me op het laatste moment afzei.

Toen ik deze situaties uitgebreid ging opschrijven, was ik verbaasd. Alle situaties hadden een vergelijkbare boodschap. Er was een terugkerend patroon in elk van de situaties waarin ik me gekwetst voelde en lichamelijke pijn ervoer. Het waren allemaal situaties waarin ik me onvoldoende gezien of gesteund voelde, maar waarin ik niet voor mezelf durfde op te komen. De veelvoorkomende situaties waarin ik lichamelijke pijn ervoer, kwamen overeen met een ingrijpende ervaring in mijn jeugd.

Mijn verdrongen emotie was boosheid. Ik was gefrustreerd omdat ik me in een ingrijpende jeugdervaring niet gezien of gehoord voelde. Het uiten van deze frustratie, door op te komen voor mezelf, zou in mijn jeugd schadelijke gevolgen hebben gehad. Omdat het veiliger was om lichamelijke pijn te voelen, dan om mijn frustratie te uiten, had mijn brein geleerd om deze frustratie te verdringen. Vanaf dat moment tot vandaag de dag verkeert mijn zich ‘gevarenstand’ en krijg ik lichamelijke pijn op momenten waarin ik me onvoldoende gezien of gehoord voel. De pijn leidt me af van mijn ware frustratie, waardoor ik eigenlijk nooit boos ben en nooit voor mezelf op durf te komen. Mijn brein is al die jaren in de waan geweest dat opkomen voor mezelf, net zulke schadelijke gevolgen voor me zou hebben als in mijn jeugd. Echter is het vandaag de dag niet meer gevaarlijk om mijn frustratie te uiten. Nu ik volwassen ben, kan ik mijn frustratie uiten in assertiviteit. Wanneer ik mijn frustratie leer erkennen door op te komen voor mezelf, leert mijn brein dat het voelen van mijn frustratie niet meer ‘gevaarlijk’ is: het zal niet langer meer nodig zijn om lichamelijke pijn uit te zenden en me van deze frustratie af te leiden. Ondanks dat het leren erkennen van mijn frustratie en opkomen voor mezelf geen gemakkelijke les is, lukt het me al steeds beter. Sterker nog, ik kom meer voor mezelf op en ik heb minder lichamelijke pijn dan ooit!

Uitleg by Mies: Situaties waarin je buiten proportioneel reageert

Een manier van waarop je op zoek kunt gaan naar verdrongen emoties uit het verleden, is het onderzoeken van de situaties in het heden waarin je buiten proportioneel reageert. Zo kunnen er relatief kleine voorvallen zijn, waar je veel verdriet om hebt of waarin je intens reageert. Stel dat je bijvoorbeeld niet wordt uitgenodigd voor een verjaardag of kritiek krijgt op je werk. Als je op deze momenten baalt, is dat logisch. Maar als je op deze momenten hevige emoties van verdriet ervaart, je afgewezen voelt en gaat twijfelen aan jezelf, dan lijken deze emoties ‘buiten proportie’. Dit zijn signalen dat je niet boos of verdrietig bent door de situatie in het heden, maar door een vergelijkbare situatie uit het verleden. Er zit dus een lading uit het verleden achter.

Veel mensen met chronische pijn hebben in hun jeugd, ervaringen gehad waarin ze zich afgewezen of eenzaam voelden. Als we deze situaties onvoldoende hebben verwerkt, kunnen we als volwassene in het heden grote emotionele behoeften hebben aan aandacht en waardering. We kunnen hoge eisen stellen aan onszelf en erg ons best doen om goed gevonden te worden. Deze emotionele kinderlijke behoeften aan waardering en aandacht, kunnen tot hoge verwachtingen en eisen leiden: we kunnen van anderen gaan verwachten of eisen dat zij deze aandacht en waardering aan ons geven. Gezien de kinderlijke behoefte aan aandacht veel groter is dan waar men in het heden aan kan voldoen, leidt dit vaak tot teleurstellingen. Dit kan zorgen voor frustratie. Wanneer we deze frustratie niet uiten, kan deze frustratie omslaan in een lichamelijk symptoom (Emotie als Medicijn, 2020). Situaties die we als erg stressvol of onprettig ervaren en waarbij we gevoelens verdringen, vallen dus vaak samen of gaan vaak vooraf aan de momenten waarop we lichamelijke pijn hebben.

Het kan dus lijken dat situaties in het heden de oorzaak zijn van lichamelijke klachten, doordat ze aanwezig zijn bij de ‘start’ of ‘verergering’ van een klacht. Echter is dit vaak geen oorzaak, maar een trigger van een situatie die zich eerder in de jeugd heeft voorgedaan.

Als je onverwerkte pijn uit het verleden wilt onderzoeken, kun je situaties in het heden gebruiken waarin je buiten proportioneel reageert. Hierbij is het goed om aandacht te hebben voor welke specifieke woorden, gebaren of personen jou het meest raken. Als je terugdenkt aan de situatie, wat raakt jou dan het meest, wat ‘steekt’? Welke emotie roept het bij jou op? Welke behoefte zit hierachter? Vaak is dit een behoefte aan waardering, steun aandacht of liefde. Denk eens terug. Op welke momenten in je leven heb je je op eenzelfde manier gevoeld?

Als het je lukt om oude pijn uit je jeugd te verwerken, zorgt dat ervoor dat vergelijkbare situaties in het heden minder negatieve emoties en lichamelijke pijn oproepen. Op deze manier kom je dus dichter bij herstel. Een helpende techniek die hierbij past is PMA. Voor meer informatie en een krachtige oefening kun je kijken op https://www.pmainstitute.nl/videos/

Ontdekkingsreis by Mies: Mijn loyaliteitsprobleem

Net als vele anderen, durfde ik niet te kijken naar welke behoeftes ik op bepaalde momenten in mijn jeugd gemist zou hebben. Wanneer Nienke over onvervulde behoeftes in de jeugd sprak, dacht ik gelijk aan probleemgezinnen. Ik schoot dan ook meteen in de verdediging. Ik had toch een goede jeugd gehad? Ik had toch een liefdevolle familie? Onvervulde behoeftes, daar had ik in mijn jeugd geen last van! Pas toen Nienke me duidelijk maakte dat elk kind emoties kon verdringen en hierbij geen sprake hoefde te zijn van hevige problematiek, durfde ik naar haar te luisteren.

Wanneer behoeftes op bepaalde momenten onvervuld waren, kon dit emoties oproepen, zoals verdriet of frustratie. Wanneer we deze verdriet of frustratie wegslikken, kunnen deze emoties omgezet worden in langdurige klachten. Het openen van mijn ogen: het durven erkennen van onvervulde behoeftes, was dan ook essentieel voor mijn herstel. Dat begreep ik maar al te goed, maar toch hield ik mijn ogen liever gesloten.

Als ik feiten over mijn eigen jeugd benoemde, had ik last van schuldgevoelens. Ik had de misvatting dat ik anderen de schuld zou geven van mijn klachten als ik mijn eigen onvervulde behoeftes erkende. Ik bleef dus in ontkenning, uit angst om anderen te kwetsen. Maar hierdoor deed ik geen recht aan mijn eigen gevoel, en bleef ik ook mijn langdurige klachten houden. Nienke gaf aan dat het onderzoeken van onvervulde behoeftes iets anders was dan het aanwijzen van de schuldige. Het onderzoeken van behoeftes gaat niet om schuld. Het gaat om voelen en erkennen wat jij op bepaalde momenten gemist hebt, zonder dat je daarbij een ander aanwijst of betrekt.

Om mijn loyaliteitsprobleem te doorbreken, had ik het nodig om letterlijk afstand te nemen van de mensen om mij heen. Ik trok me terug uit sociale situaties en ging weekenden in mijn eentje op pad. Pas toen ik me volledig terugtrok en me op een anonieme plek bevond, durfde ik mijn ogen te openen en kritisch te kijken naar mijn eigen jeugd.  Letterlijk afstand nemen, hielp me niet alleen om kritisch te kijken, het bood me ook bescherming. Door mezelf terug te trekken, uitte ik niet daadwerkelijk wat ik voelde. Met de zoektocht naar jouw verdrongen emotie, ben je aan het verwerken. Dat is heftig voor jou, maar ook voor de mensen om je heen. Je voelt je anders, bent anders en reageert anders. Afstand nemen helpt je om daadwerkelijk te durven voelen en deze, soms onredelijke gevoelens, niet naar anderen te uiten. Jouw verdrongen emoties, zijn iets van jou. Dus is het goed om hier eigen verantwoordelijkheid voor te nemen en deze emoties niet af te schuiven op anderen. Door met mezelf op pad te gaan kreeg ik de ruimte om kritisch te kijken, mijn verdrongen emoties te voelen en in privé te uiten.

Het boek ‘herontdekking van het ware zelf’ van Ingeborg Bosch heeft mij ontzettend geholpen bij het doorbreken van mijn loyaliteitsprobleem. Het is verhelderend en lucht op.

Uitleg by Mies: loyaliteitsprobleem

Emoties worden vaak verdrongen op het moment dat er niet aan onze behoeften kan worden voldaan en we dit onvoldoende erkennen of uiten. Regelmatig gebeurt dit in onze jeugd, omdat we als kind voor het vervullen van onze behoeftes afhankelijk zijn van anderen, zoals van onze ouders. Anders dan wanneer je volwassen bent, ben je als kind niet volledig in staat om zelfstandig aan al je behoeftes te voldoen. Je hebt je ouders nodig voor voeding, troost, liefde en aandacht. Wanneer hier op bepaalde momenten niet aan kan worden voldaan, kunnen we dat als kind levensbedreigend ervaren en deze emoties verdringen.

Om volledig pijnvrij te worden, moeten we durven kijken naar de feiten van onze jeugd. We moeten durven zien welke behoeftes we op een bepaald moment nodig hadden, maar niet werden vervuld. Voor velen is dit een lastig punt. We zijn meestal geneigd om onze jeugd rooskleurig te beschrijven. We zijn loyaal aan onze ouders: we hebben zo lang goede zorg gehad, dat het moeilijk is om naar de momenten te kijken waarop aan deze zorg niet kon worden voldaan. Velen ervaren een schuldgevoel bij het benoemen van zaken over de jeugd die ze als waarheid voelen. Dit komt bijvoorbeeld doordat we bang zijn voor de reactie van onze ouders of anderen, als ze zouden weten welke feiten we benoemen. In dit geval blijven we trouw aan onze ouders, ten koste van trouw te zijn aan onszelf en onze eigen gevoelens (Emotie als Medicijn, 2020).

Wat goed is om ons te beseffen is ten eerste dat het heel normaal is dat onze ouders niet altijd aan al onze behoeftes hebben kunnen voldaan. Ouders kunnen het druk hebben met werk, eigen problemen ervaren of er kunnen meer broers of zussen in het spel zijn die aandacht nodig hebben. Geen enkele ouder zal op ieder moment aan de behoefte van het kind kunnen voldoen en ieder van ons zal op sommige momenten in zijn of haar jeugd hebben ervaren dat behoeftes onvervuld bleven. Ten tweede is het belangrijk dat we realiseren dat het benoemen van de feiten over onze jeugd, en het erkennen van welke behoeftes we gemist hebben, iets anders is dan onze ouders de schuld geven. Ondanks dat er een tal van goede redenen zijn waarom ouders niet altijd gehoor kunnen geven aan de behoeftes van hun kind, kan het kind alsnog de ouder nodig hebben voor het vervullen van behoeftes. Ondanks dat het bijvoorbeeld te begrijpen is dat ouders het druk hebben op werk, betekent dat nog niet dat het kind op dat moment geen aandacht nodig heeft.

Naast dat het goed is om het verschil op te merken, tussen het erkennen van jouw onvervulde behoeftes en het aanwijzen van een verantwoordelijke, is het ook goed om deze gevoelens in eerste instantie voor jezelf te houden. Sommigen zullen bij het bekijken van de feiten van hun jeugd, boosheid kunnen voelen richting hun ouders. Wanneer je echter je ouders de schuld blijft geven van jouw eigen emotionele behoeftes die je op dit moment ervaart, stageert je verwerkingsproces (Emotie als Medicijn, 2020). De emoties die je voelt over de feiten van je jeugd zitten in jezelf. Dit betekent dat alleen jij deze emoties kan verwerken en loslaten. Het is dus belangrijk dat je je eigen verantwoordelijkheid neemt voor de emoties die je voelt en deze verantwoordelijkheid niet bij een ander, zoals je ouders, legt. Pas dan doe je recht aan je eigen gevoel en kun je herstellen van pijn.